Foto bij het artikel Samenwerken met een kennisinstelling: wat legt u vooraf vast?
Foto van Donnie0102 op Pixabay

Innovatie

Samenwerken met een kennisinstelling: wat legt u vooraf vast?

Welke afspraken over eigendom, publicatie, exclusiviteit en publiek geld een bedrijf schriftelijk regelt voordat het met een Nederlandse universiteit of partner aan R&D begint.

Dit is een redactioneel pseudoniem van de publicatie, geen claim van een onafhankelijk geverifieerde persoonlijke identiteit. Oorspronkelijke redactionele vermelding: Desk Technologie.

Wat u hieruit meeneemt

  • Nederlandse universiteiten hanteren vaste uitgangspunten. Een onderzoeker mag de resultaten publiceren, eventueel na een afgesproken termijn, en het bedrijf mag de resultaten niet beïnvloeden (Universiteiten van Nederland). Redactionele suggestie: reken er daarom niet op dat een publicatieverbod zonder termijn aanvaard wordt.
  • De VSNU (tegenwoordig Universiteiten van Nederland) stelde in mei 2010 tien principes vast. Eén daarvan: eigendom van resultaten uit het project volgt het makerschap. Reken daarom niet op automatisch eigendom van wat de universiteit maakt.
  • Bedrijf en universiteit regelen in elk geval voorafvoorgrond, achtergrond, eigendom, gebruiksrechten, publicatietermijn, exclusiviteit, publieke bijdragen en wat er bij einde of overdracht gebeurt.
  • Het Richtsnoer Intellectueel Eigendomsrecht uit 2016 gaat over academische start-ups. Het zegt zelf dat bredere samenwerkingen met bestaande bedrijven of subsidies buiten zijn bereik vallen.
  • Bij Europese subsidie (Horizon Europe) staat in Verordening (EU) 2021/695 wie eigenaar is van resultaten. Afwijkende afspraken legt u in de consortiumovereenkomst vast.

Spelregels die de universiteit meebrengt

Dit deel geldt voor samenwerking met Nederlandse universiteiten. Andere partners, zoals een hogeschool of een buitenlandse instelling, hebben eigen regels. Vraag die vooraf op.

Universiteiten hebben afgesproken dat onderzoekers ook bij onderzoek in opdracht van een bedrijf onafhankelijk blijven. Het onderzoek moet bovendien wetenschappelijk relevant zijn, dus niet alleen nuttig voor uw bedrijf. Dat staat op de pagina over publiek-private samenwerking van de universiteiten.

De bijbehorende Nederlandse gedragscode wetenschappelijke integriteit (2018) bevat drie punten die u in een overeenkomst terugziet:

  • Als onderzoek in opdracht of met geld van derden gebeurt, moet duidelijk zijn wie de opdrachtgever of financier is (hoofdstuk 3, paragraaf 3.2).
  • Onderzoekers geven openheid over de rol van externe belanghebbenden. De code noemt als voorbeeld een verklaring van wetenschappelijke onafhankelijkheid, zoals de KNAW in 2005 aanbeval in het rapport Wetenschap op bestelling.
  • Instellingen zorgen ervoor dat in overeenkomsten met opdrachtgevers en financiers eerlijke afspraken staan over het al dan niet openbaar maken van data en onderzoeksmateriaal (paragraaf 4.5).

Redactionele suggestie: vraag vooraf of uw contactpersoon al een rol heeft bij een concurrent of een eigen onderneming, en leg een eventueel belang vast.

De tien principes van de universiteiten

De universiteiten hebben in mei 2010 een lijst met tien principes voor publiek-private samenwerking vastgesteld. Het document zegt zelf dat elke relatie anders is en dat een standaardoplossing noch haalbaar noch wenselijk is. Het geeft de principes als leidraad.

Nr.Principe
1Vrijheid van publicatie van eigen resultaten
2Vrijheid van vervolgonderzoek
3Vrijheid van vervolgonderzoek met derden
4Vrijheid van gebruik van voorgrond in onderwijs
5Eigendom van voorgrond volgt uitvinderschap of makerschap
6Geen verplichte overdracht van voorgrond
7Marktconforme vergoeding voor commercieel gebruik van voorgrond
8Toestemming voor gebruik onder voorwaarde van een anti-ijskastbeding
9Geen verplichting om toegang tot achtergrond te geven buiten het project
10Geen automatische toegang tot toekomstige resultaten of IE-rechten, voor zover het geen voorgrondkennis is

De begrippen uit het document: voorgrond zijn de resultaten die in de samenwerking zijn behaald. Achtergrond zijn de resultaten van vóór en tijdens de samenwerking die daarbuiten zijn behaald. Een anti-ijskastbeding is de toezegging van de gebruiker om zich in te spannen een relevante gebruiksmogelijkheid voor resultaten te vinden en ze niet geheim te houden.

Wat dit voor u betekent: u kunt gebruiksrechten, licenties en een vergoeding afspreken. Eigendom van de voorgrond, overdracht ervan en toegang tot de achtergrond van de universiteit zijn geen vanzelfsprekendheden.

Wat het Richtsnoer IE wel en niet regelt

Het Richtsnoer omgang met intellectuele eigendomsrechten is van juli 2016 en komt van VSNU, NFU, KNAW en NWO. Het beschrijft hoe kennisinstellingen omgaan met een academische start-up die toegang tot hun intellectueel eigendom wil. Het zegt uitdrukkelijk dat samenwerkingen met bestaande bedrijven of subsidies te veel variabelen toevoegen om in het document op te nemen.

Wel is het richtsnoer een goede bron voor uw verwachtingen:

  • Het uitgangspunt aan Nederlandse universiteiten is "ownership follows inventorship".
  • Toegang tot IE gaat met financiële compensatie. Alle hulp, ruimte, materialen en mensen van een kennisinstelling horen tegen een marktconforme vergoeding te gaan, zodat de instelling de markt niet verstoort.
  • Voor een start-up kan een exclusieve licentie de ruimte bieden voordat eigendom wordt overgedragen. Eigendom kan overgaan als derden boven een afgesproken bedrag investeren.
  • Het document behandelt ook de exitde vergoeding aan de instelling kan aan kengetallen of aan de waardering in de laatste investeringsronde worden gekoppeld.

Voorbeeld van een afsprakenlijst

Gebruik de tabel als agenda voor het eerste gesprek met de Knowledge Transfer Office (KTO) van de universiteit. De derde kolom noemt waar een vertrekpunt vandaan komt. Rijen zonder bron zijn Redactionele suggestie, geen regel.

OnderwerpWat u vastlegtVertrekpunt
Voorgrond en achtergrondEen lijst van bestaande kennis en rechten van elke partijDefinities van de VSNU-principes
Eigendom resultatenWie eigenaar is, ook bij gezamenlijke resultatenPrincipe 5; bij Horizon Europe artikel 38 van Verordening 2021/695
GebruiksrechtenLicentie, toepassingsgebied, vergoedingPrincipe 7; marktconforme vergoeding
PublicatieRecht om te publiceren, eventuele wachttermijn, wie vooraf meeleestUniversiteiten van Nederland
ExclusiviteitVoor welk veld en hoe lang; wat als u de kennis niet gebruiktPrincipes 3 en 8
VertrouwelijkheidWat geheim blijft en hoe langRedactionele suggestie
AansprakelijkheidWie draagt welke schade, welke verzekeringRedactionele suggestie; laat een jurist meelezen
Publiek geldWelke voorwaarden van de subsidiegever meekomenZie hieronder
Overdracht en exitWat gebeurt bij verkoop van het bedrijf of beëindigingArtikel 40 van Verordening 2021/695 bij Horizon Europe
BelangenNevenfuncties, onafhankelijkheidsverklaringGedragscode: openheid over de rol van externe belanghebbenden

Delen partijen persoonsgegevens, bijvoorbeeld van testpersonen of klanten, dan komen daar de AVG-afspraken bij. Zie ons artikel over AVG-eisen aan technologieleveranciers.

Publiek geld brengt eigen regels mee

Staat er subsidie in het project, dan geven de voorwaarden van de subsidiegever de ondergrens van uw overeenkomst. Drie voorbeelden.

PPS Innovatie. Deze regeling van RVO volgt de PPS-toeslagregeling op. Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI's) vragen aan, niet het bedrijf. Deelnemers communiceren met hun TKI, en die met RVO. De hoogte van de PPS-programmasubsidie verschilt per TKI. Het aanvraagvenster liep van 7 november tot 31 december 2025. Volgens RVO, gecontroleerd op 30 september 2026, is de regeling tijdelijk gesloten. De huidige regeling loopt tot eind 2027. Vanaf 2028 komt een nieuwe regeling en gaan projectvoorstellen naar RVO in plaats van naar de TKI's.

MIT R&D-samenwerkingsprojecten. Volgens RVO gaat het om minimaal twee mkb'ers. Eén deelnemer draagt niet meer dan 70 procent van de kosten. Volgens RVO zijn alleen de kosten van de mkb'ers zelf subsidiabel. De looptijd is maximaal twee jaar.

Horizon Europe. In Verordening (EU) 2021/695 staat in artikel 38 dat begunstigden eigenaar zijn van de resultaten die zij zelf genereren. Zijn resultaten gezamenlijk gegenereerd en kunnen de bijdragen niet worden gescheiden, dan zijn ze gezamenlijk eigenaar. De gezamenlijke eigenaren leggen de verdeling en de voorwaarden van het gebruik schriftelijk vast. Tenzij de consortiumovereenkomst iets anders zegt, mag elke gezamenlijke eigenaar niet-exclusieve licenties verlenen, mits de anderen vooraf op de hoogte zijn en een eerlijke en redelijke vergoeding krijgen. Artikel 40 vraagt, tenzij schriftelijk anders is overeengekomen, om voorafgaande kennisgeving aan andere begunstigden met toegangsrechten als iemand eigendom overdraagt. Laat uw exitafspraak daarop aansluiten. Dit is Europees recht en geldt alleen voor projecten met Horizon Europe-geld.

Voor de universiteit gelden de Helderheid-notities over de besteding van publieke middelen. Het uitgangspunt is dat activiteiten moeten bijdragen aan de kwaliteit van onderwijs of onderzoek. Redactionele suggestie: een project dat alleen uw eigen productontwikkeling dient, past slecht bij dat uitgangspunt.

Welke regelingen bij welke fase passen, staat in Van prototype naar markt. De fiscale kant, zoals de WBSO bij gezamenlijk S&O-werk, vindt u in het artikel over WBSO en innovatiebox.

Strategische partnerships: meer partijen, meer afspraken

Het Rathenau Instituut kondigde in oktober 2018 een onderzoek aan naar strategische partnerships. Het noemt de dynamiek die daarbij ontstaat nieuw en wil de afwegingen en verantwoordelijkheden in kaart brengen. Drie voorbeelden uit die aankondiging:

ARCNL
ASML, de Universiteit van Amsterdam, de Vrije Universiteit Amsterdam en NWO.
Chemelot InSciTe
DSM, TU Eindhoven, Universiteit Maastricht, Maastricht UMC+ en de provincie Limburg.
DELTA Lab
Bosch en de Universiteit van Amsterdam.

Redactionele suggestie: hoe meer partijen aan tafel zitten, hoe meer rollen u moet vastleggen. Het gaat dan niet alleen om wie betaalt, maar ook om wie beslist over de onderzoeksagenda en wie een bestuurlijke zetel heeft. Voor een eerste project met één universiteit volstaat een overeenkomst met bovenstaande punten. De extra bestuursafspraken komen pas aan de orde bij een langlopend programma met meerdere partijen.

Bronnen

Meer uit Innovatie