
Verduurzaming
Energiebesparing in bedrijven: verplichtingen en subsidies op een rij
Een bedrijf of instelling met een vestiging die jaarlijks meer dan 50.000 kWh elektriciteit of meer dan 25.000 m³ aardgas (equivalent) verbruikt, valt onder de energiebesparingsplicht.
Energiebesparing in bedrijven: van kostenpost naar verplichting
Een bedrijf of instelling met een vestiging die jaarlijks meer dan 50.000 kWh elektriciteit of meer dan 25.000 m³ aardgas (equivalent) verbruikt, valt onder de energiebesparingsplicht. De drempel geldt per vestiging, niet voor het bedrijf als geheel. Een kleine bakkerij met een paar ovens kan eronder vallen; een groot kantoor met honderd medewerkers blijft erbuiten.
De verplichtingen op een rij: de energiebesparingsplicht, de informatieplicht en voor grootverbruikers de onderzoeksplicht. Voor energiebesparende investeringen beheert RVO de MIA en de Vamil. De volgende uiterste rapportagedatum is 1 december 2027.
De hoofdlijnen van het stelsel zijn de energiebesparingsplicht met de EML, de informatieplicht via het eLoket, de ERE-rapportage en de onderzoeksplicht voor grootverbruikers. Aan de fiscale kant staan de MIA en de Vamil. Het bevoegd gezag voor toezicht en handhaving zijn gemeenten, provincies en omgevingsdiensten.
Productie, horeca, detailhandel en logistiek hebben vrijwel altijd met deze regels te maken. De verplichting bestaat sinds 1993.
Sinds 1 januari 2008 geldt de plicht om maatregelen te nemen die zich binnen vijf jaar of minder terugverdienen. Per 1 juli 2023 is de regelgeving aangescherpt en uitgebreid met maatregelen die de CO₂-uitstoot verminderen: het opwekken van hernieuwbare energie op de eigen locatie en het overstappen naar een energiedrager met een lagere CO₂-uitstoot.
Daardoor kunnen naast de energiebesparingsplicht ook de informatieplicht en — voor grootverbruikers — de onderzoeksplicht gelden. Welk regime van toepassing is, verschilt per branche en per vergunningssituatie.
Bedrijven die onder een omgevingsvergunning vallen, kunnen via die route een aanvullende rapportageplicht hebben. Met het stappenplan rapportageplichten energiebesparing van RVO gaat u na welke rapportageplicht van toepassing is.
Zo geldt vanaf 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m³ aardgas per vestiging per jaar de energiebesparingsplicht en de informatieplicht. Vanaf 10 miljoen kWh of 170.000 m³ aardgas per jaar komt daar de onderzoeksplicht bij.
Tijdlijn energiebesparingsplicht en rapportage
- 1993De verplichting bestaat sinds dit jaar.
- 1januari 2008 — Maatregelen met een terugverdientijd van vijf jaar of minder zijn verplicht.
- 1juli 2023 — Regelgeving aangescherpt en uitgebreid met CO₂-reductiemaatregelen; EML geactualiseerd.
- 2023Meest recente ERE-rapportagedeadline.
- 1december 2027 — Volgende uiterste rapportagedatum voor de informatieplicht.
Van verbruik naar rapportage: stappenplan
- Stap 2Bepaal of de energiebesparingsplicht en informatieplicht gelden.
- Stap 4Voer alle toepasselijke EML-maatregelen uit of alle maatregelen met een terugverdientijd van vijf jaar of minder.
- Stap 6Houd een dossier bij voor toezicht en handhaving, inclusief onderbouwing waarom maatregelen niet van toepassing zijn.
Welke verplichting vanaf welk verbruik?
- Vanaf 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m³ aardgas per vestiging per jaarEnergiebesparingsplicht + informatieplicht
- Vanaf 10 miljoen kWh elektriciteit of 170.000 m³ aardgas per jaarOok onderzoeksplicht
- Locaties van bedrijven waarvoor het Rijk de milieuregels bepaalt onder de OmgevingswetOok onderzoeksplicht
Energiebesparingsplicht: welke maatregelen moet u nemen?
U voldoet op twee manieren aan de energiebesparingsplicht: u voert alle energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd van vijf jaar of minder uit, of u voert alle toepasselijke maatregelen van de Erkende Maatregelenlijsten energiebesparing (EML) uit.
De EML-route voorkomt dat u op individueel niveau elke maatregel zelf in kaart brengt en doorrekent. Die route vergemakkelijkt ook het toezicht.
Concrete voorbeelden van energiebesparing zijn het optimaliseren van bedrijfsprocessen, het verbeteren van (gebouw)isolatie, het gebruik van energiezuinige apparatuur en het opwekken van eigen energie met zonnepanelen. De EML noemt daarnaast slimme ventilatie en hergebruik van warmte.
De EML is op 1 juli 2023 geactualiseerd en uitgebreid. RVO publiceert een vergelijking van de oude en de nieuwe EML.
De EML: erkende maatregelen voor gebouwen, faciliteiten en processen
De EML staat in de Omgevingsregeling: bijlage VII voor processen (P) en faciliteiten (F), bijlage XIV voor gebouwen (G). De artikelen 4.14 lid 1 en 5.29 lid 1 bepalen dat een milieubelastende activiteit respectievelijk een gebouw aan de energiebesparingsplicht voldoet door alle van toepassing zijnde maatregelen uit die bijlagen te nemen.
De EML bestaat uit drie onderdelen: processen (P), faciliteiten (F) en gebouwen (G). De lijst bevat meer dan honderd bewezen maatregelen, van slimme ventilatie tot hergebruik van warmte.
Alle erkende maatregelen hebben een terugverdientijd van vijf jaar of minder. De EML is daarmee een praktische route om aan de energiebesparingsplicht te voldoen, zonder dat u elke maatregel zelf hoeft door te rekenen.
De actualisatie van 1 juli 2023 voegde maatregelen toe voor hernieuwbare energie op de eigen locatie en voor het vervangen van een energiedrager met lagere CO₂-uitstoot. Elke maatregel heeft dezelfde opbouw: de toe te passen maatregel (wat hij doet en hoe hij energie bespaart), de huidige situatie (welke techniek nu wordt toegepast) en de randvoorwaarden.
Een maatregel is alleen verplicht als aan de economische en technische randvoorwaarden bij die maatregel is voldaan (artikel 4.14 lid 2 en artikel 5.29 lid 2 Omgevingsregeling). De exploitant moet kunnen aantonen dat een randvoorwaarde niet van toepassing is.
De terugverdientijd is bepaald met een vastgestelde rekenmethode en vaste rekenwaarden; de formule staat in bijlage XV, onder 3, van de Omgevingsregeling. Maatregelen zijn gecodeerd: de eerste letter geeft het onderdeel aan (F, P of G), de tweede letter de categorie en het nummer de maatregel binnen die categorie. PC9 staat bijvoorbeeld voor een frequentieregelaar op een centrifugaalpomp.
Het bevoegd gezag toetst niet alleen of een maatregel is uitgevoerd, maar ook of hij op een goede manier is toegepast en of hij goed wordt beheerd en onderhouden. Dat volgt uit de specifieke zorgplicht in het Besluit activiteiten leefomgeving en de specifieke uitwerkingen bij de maatregelen (de DBO-maatregelen).
Op de Informatiebank EML van RVO staat meer informatie over de maatregelen.
Informatieplicht: elke vier jaar rapporteren via eLoket
De informatieplicht geldt voor bedrijven en instellingen die milieubelastende activiteiten uitvoeren of gebouwen gebruiken en die boven de verbruiksdrempel van 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m³ aardgas per jaar, per vestiging, uitkomen. U rapporteert elke vier jaar via het eLoket van RVO (Mijn RVO) welke EML-maatregelen u wel of niet heeft uitgevoerd.
Inloggen doet u met eHerkenning niveau 2+ met de machtiging RVO-diensten. De volgende uiterste indiendatum is 1 december 2027.
Per erkende maatregel geeft u aan of u de maatregel heeft uitgevoerd of een alternatieve maatregel, plus adres- en energiegebruiksgegevens per gebouw en de contactgegevens van uw organisatie. De verplichting staat in het Besluit activiteiten leefomgeving en het Besluit bouwwerken leefomgeving.
ERE-rapportage: welke gegevens en wanneer?
Erkende Referentie-eenheden (ERE) zijn de eenheden binnen de EML waarover wordt gerapporteerd. De ERE-rapportage is onderdeel van de informatieplicht energiebesparing: via het eLoket rapporteert u over de genomen energiebesparende maatregelen.
De ERE-rapportage geldt voor bedrijven die onder de informatieplicht vallen: meer dan 50.000 kWh elektriciteit of meer dan 25.000 m³ aardgas per jaar, per vestiging.
Bedrijven moeten elke vier jaar rapporteren. De meest recente rapportagedeadline lag in 2023; de volgende verplichte rapportage wordt in 2027 verwacht. De rapportageperiodes worden door de overheid vastgesteld en gelden voor alle rapportageplichtige ondernemingen tegelijk.
Een goede ERE-rapportage vraagt om actuele energiedata, een inventarisatie van de genomen maatregelen en een beoordeling van maatregelen die nog moeten worden genomen.
Per erkende maatregel geeft u in de ERE-rapportage aan of u de maatregel heeft uitgevoerd of een alternatieve maatregel. Daarbij horen adres- en energiegebruiksgegevens per gebouw en de contactgegevens van uw organisatie.
De volgende uiterste indiendatum is 1 december 2027. De meest recente rapportagedeadline lag in 2023.
Onderzoeksplicht voor grootverbruikers: dieper analyseren
Verbruikt een locatie jaarlijks vanaf 10 miljoen kWh elektriciteit of 170.000 m³ aardgas (equivalent), dan geldt naast de informatieplicht ook de onderzoeksplicht. Diezelfde plicht geldt voor locaties van bedrijven waarvoor het Rijk de milieuregels bepaalt onder de Omgevingswet. De onderzoeksplicht ziet alleen op activiteitgebonden maatregelen — bijvoorbeeld efficiënte elektrische aandrijfsystemen — en niet op gebouwgebonden maatregelen.
Het onderzoeksrapport moet vaste onderdelen bevatten: een overzicht van alle processen en energiegebruiksprofielen, een analyse van onbenutte warmtestromen, een technische isolatiescan en een analyse van de elektrische aandrijfsystemen.
Daarnaast moet het rapport een inventarisatie van kosteneffectieve CO₂-reductiemaatregelen, een basischeck energiemanagement en een implementatieplan voor de geïdentificeerde maatregelen bevatten. De rapportage moet de kosteneffectieve besparingsmaatregelen gespecificeerd opleveren.
Organisaties met een ISO 50001-certificering of een gelijkwaardig erkend energiemanagementsysteem zijn vrijgesteld van de basischeck energiemanagement; voor bepaalde onderdelen volstaat dan de certificeringsrapportage in plaats van het volledige onderzoeksrapport. Ook met een onderzoeksplicht blijft de informatieplicht van toepassing.
Ook bedrijven en instellingen met een onderzoeksplicht rapporteren eens in de 4 jaar aan het bevoegd gezag, zoals gemeente of provincie. De onderzoeksplicht laat de informatieplicht onverlet.
Checklist onderzoeksrapport voor grootverbruikers
- Overzicht van alle processen en energiegebruiksprofielen
- Analyse van onbenutte warmtestromen
- Technische isolatiescan
- Analyse van de elektrische aandrijfsystemen
- Inventarisatie van kosteneffectieve CO₂-reductiemaatregelen
- Basischeck energiemanagement (vervalt bij ISO 50001 of gelijkwaardig systeem)
- Implementatieplan voor de geïdentificeerde maatregelen
Toezicht en handhaving: wie controleert en wat als u niet rapporteert?
Gemeenten en omgevingsdiensten zijn verantwoordelijk voor toezicht en handhaving op de energiebesparings- en informatieplicht. Voor complexe bedrijven (afdeling 3.3 van het Besluit activiteiten leefomgeving) ligt het bevoegd gezag bij de provincie.
Gemeenten en provincie zijn als bevoegd gezag verantwoordelijk voor vergunningverlening, toezicht en handhaving; zij beleggen die taken vaak bij een omgevingsdienst, die ook adviesverzoeken, meldingen en klachten behandelt. Ontbreekt uw rapportage, dan schrijft de omgevingsdienst u aan.
Regio's kunnen eigen doelstellingen vastleggen: in de Uitvoerings- en handhavingsstrategie Milieu Drenthe 2026-2029 staat dat alle bedrijven en instellingen met een groot of zeer groot energieverbruik in 2029 aan de informatieplicht voldoen.
Bij een controle vraagt men om een dossier waaruit blijkt welke maatregelen zijn uitgevoerd, dat ze goed zijn toegepast en dat ze worden beheerd en onderhouden, plus de onderbouwing waarom een maatregel niet van toepassing was.
Subsidies en financiering: aanknopingspunten in de geraadpleegde bronnen
RVO beheert het eLoket en de EML-informatiebank. Voor energiebesparende investeringen beheert RVO de MIA en de Vamil: de Milieu-investeringsaftrek en de Willekeurige afschrijving milieu-investeringen.
Op hoofdlijnen zijn de MIA en de Vamil de fiscale regelingen voor energiebesparende investeringen. De MIA geeft investeringsaftrek; de Vamil geeft vervroegde afschrijving. Voor beide geldt de Milieulijst als toets.
De regelingen zijn voor ondernemers die inkomsten- of vennootschapsbelasting betalen. Ook overheidsorganisaties, stichtingen en verenigingen kunnen aanvragen als zij vennootschapsbelasting betalen; particulieren niet.
Met de MIA krijgt u investeringsaftrek tot 45% van het investeringsbedrag, bovenop uw gebruikelijke investeringsaftrek. Met de Vamil schrijft u tot 75% van de investeringskosten sneller af. Het totale belastingvoordeel van MIA en Vamil kan netto oplopen tot ruim 14% van het investeringsbedrag.
Het budget voor 2026 is € 155.000.000: € 135.000.000 voor de MIA en € 20.000.000 voor de Vamil. U vraagt MIA en Vamil aan bij RVO en past het belastingvoordeel daarna toe in uw belastingaangifte. De aanvraag moet binnen 3 maanden na het tekenen van de koopovereenkomst of het plaatsen van de bestelling bij RVO binnenkomen.
Voorwaarde is dat het bedrijfsmiddel op de Milieulijst staat en aan de omschrijving daar voldoet. Het bedrijfsmiddel mag niet eerder zijn gebruikt; tweedehands (gereviseerd, gerefurbished of rebuilt) komt niet in aanmerking. Aanvullende voorwaarden en minimumbedragen gelden. Of een concrete energiebesparende maatregel in aanmerking komt, bepaalt de Milieulijst.
U kunt belastingvoordeel aanvragen voor aanschafkosten, voortbrengingskosten en milieu-advieskosten van het bedrijfsmiddel. Ook als u nog geen winst maakt, is de regeling interessant, omdat u de aftrek kunt verrekenen met eerdere en toekomstige jaren. De Vamil levert een liquiditeits- en rentevoordeel op.
Kosten voor het aanpassen van een tweedehands bedrijfsmiddel aan de eisen in de Milieulijst komen wel in aanmerking. Dat geldt ook voor de kosten van tweedehands onderdelen of materialen bij het zelf samenstellen van een bedrijfsmiddel.
De energiebesparingsplicht bepaalt welke maatregelen u moet uitvoeren; de informatieplicht bepaalt wat u daarover rapporteert. Of een investering daarnaast voor MIA of Vamil in aanmerking komt, hangt af van de Milieulijst.
Of een concrete energiebesparende maatregel in aanmerking komt, bepaalt de Milieulijst. De EML noemt bijvoorbeeld PC9, een frequentieregelaar op een centrifugaalpomp.
MIA en Vamil staan open voor aanvragen. Bespreek de toepassing van MIA en Vamil met uw belastingadviseur.
MIA en Vamil in cijfers
- 45%MIA-investeringsaftrek
- 3Aanvraagtermijn


