Energiebesparing in bedrijven: verplichtingen en subsidies op een rij

Energiebesparing in bedrijven: van kostenpost naar verplichting

Een vestiging van een bedrijf of instelling die per jaar meer dan 50.000 kWh elektriciteit of meer dan 25.000 m³ aardgas (equivalent) verbruikt, valt onder de energiebesparingsplicht. De drempel geldt per vestiging, niet voor het bedrijf als geheel. Daardoor kan een klein pand met zware bedrijfsapparatuur eronder vallen — een bakkerij met een paar ovens is het klassieke voorbeeld — terwijl een groot kantoor met honderd medewerkers eronder blijft. Sectoren als productie, horeca, detailhandel en logistiek komen vrijwel altijd met de regels in aanraking.

De verplichting bestaat sinds 1993 en is sinds 1 januari 2008 de plicht om maatregelen te nemen die zich binnen vijf jaar of minder terugverdienen. Per 1 juli 2023 is de regelgeving aangescherpt en uitgebreid met maatregelen die de CO₂-uitstoot verminderen: het opwekken van hernieuwbare energie op de eigen locatie en het overstappen naar een energiedrager met een lagere CO₂-uitstoot. Daardoor kunnen naast de energiebesparingsplicht ook de informatieplicht en — voor grootverbruikers — de onderzoeksplicht gelden.

Welk regime van toepassing is, verschilt per branche en per vergunningssituatie. Bedrijven die onder een omgevingsvergunning vallen, kunnen via die route een aanvullende rapportageplicht hebben. Met het stappenplan rapportageplichten energiebesparing van RVO gaat u na welke rapportageplicht van toepassing is.

Drempels energiebesparingsplicht per vestiging

Mijlpalen in de energiebesparingsplicht

Energiebesparingsplicht: welke maatregelen moet u nemen?

Er zijn twee routes om aan de energiebesparingsplicht te voldoen: alle energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd van vijf jaar of minder uitvoeren, of alle toepasselijke maatregelen van de Erkende Maatregelenlijsten energiebesparing (EML) uitvoeren. De EML-route voorkomt dat u op individueel niveau elke maatregel zelf in kaart brengt en doorrekent; ze vergemakkelijkt ook het toezicht.

De EML is op 1 juli 2023 geactualiseerd en uitgebreid. RVO publiceert een vergelijking van de oude en de nieuwe EML.

Twee routes voor de energiebesparingsplicht

De EML: erkende maatregelen voor gebouwen, faciliteiten en processen

De EML staat in de Omgevingsregeling: bijlage VII voor processen (P) en faciliteiten (F), bijlage XIV voor gebouwen (G). De artikelen 4.14 lid 1 en 5.29 lid 1 bepalen dat een milieubelastende activiteit respectievelijk een gebouw aan de energiebesparingsplicht voldoet door alle van toepassing zijnde maatregelen uit die bijlagen te nemen. De lijst bevat meer dan honderd bewezen maatregelen, van slimme ventilatie tot hergebruik van warmte.

Elke maatregel heeft dezelfde opbouw: de toe te passen maatregel (wat hij doet en hoe hij energie bespaart), de huidige situatie (welke techniek nu wordt toegepast) en de randvoorwaarden. Een maatregel is alleen verplicht als aan de economische en technische randvoorwaarden bij die maatregel is voldaan (artikel 4.14 lid 2 en artikel 5.29 lid 2 Omgevingsregeling). De exploitant moet kunnen aantonen dat een randvoorwaarde niet van toepassing is.

De terugverdientijd is bepaald met een vastgestelde rekenmethode en vaste rekenwaarden; de formule staat in bijlage XV, onder 3, van de Omgevingsregeling. Maatregelen zijn gecodeerd: de eerste letter geeft het onderdeel aan (F, P of G), de tweede letter de categorie en het nummer de maatregel binnen die categorie. PC9 staat bijvoorbeeld voor een frequentieregelaar op een centrifugaalpomp.

Het bevoegd gezag toetst niet alleen of een maatregel is uitgevoerd, maar ook of hij op een goede manier is toegepast en of hij goed wordt beheerd en onderhouden. Dat volgt uit de specifieke zorgplicht in het Besluit activiteiten leefomgeving en de specifieke uitwerkingen bij de maatregelen (de DBO-maatregelen).

Wanneer is een EML-maatregel verplicht?

Informatieplicht: elke vier jaar rapporteren via eLoket

De informatieplicht geldt voor bedrijven en instellingen die milieubelastende activiteiten uitvoeren of gebouwen gebruiken en die boven de verbruiksdrempel uitkomen. U rapporteert elke vier jaar via het eLoket van RVO (Mijn RVO) welke EML-maatregelen u wel of niet heeft uitgevoerd. Inloggen doet u met eHerkenning niveau 2+ met de machtiging RVO-diensten. De volgende uiterste indiendatum is 1 december 2027.

Per erkende maatregel geeft u aan of u de maatregel heeft uitgevoerd of een alternatieve maatregel, plus adres- en energiegebruiksgegevens per gebouw en de contactgegevens van uw organisatie. De verplichting staat in het Besluit activiteiten leefomgeving en het Besluit bouwwerken leefomgeving.

Informatieplicht: dit rapporteert u via eLoket

ERE-rapportage: welke gegevens en wanneer?

Erkende Referentie-eenheden (ERE) zijn de eenheden binnen de EML waarover wordt gerapporteerd. De ERE-rapportage is onderdeel van de informatieplicht energiebesparing: via het eLoket rapporteert u over de genomen energiebesparende maatregelen. De rapportageperiodes worden door de overheid vastgesteld en gelden voor alle rapportageplichtige ondernemingen tegelijk.

Een goede ERE-rapportage vraagt om actuele energiedata, een inventarisatie van de genomen maatregelen en een beoordeling van maatregelen die nog moeten worden genomen.

Onderzoeksplicht voor grootverbruikers: dieper analyseren

Verbruikt een locatie jaarlijks vanaf 10 miljoen kWh elektriciteit of 170.000 m³ aardgas (equivalent), dan geldt naast de informatieplicht ook de onderzoeksplicht. Diezelfde plicht geldt voor locaties van bedrijven waarvoor het Rijk de milieuregels bepaalt onder de Omgevingswet. De onderzoeksplicht ziet alleen op activiteitgebonden maatregelen — bijvoorbeeld efficiënte elektrische aandrijfsystemen — en niet op gebouwgebonden maatregelen.

Het onderzoeksrapport moet vaste onderdelen bevatten: een overzicht van alle processen en energiegebruiksprofielen, een analyse van onbenutte warmtestromen, een technische isolatiescan en een analyse van de elektrische aandrijfsystemen, een inventarisatie van kosteneffectieve CO₂-reductiemaatregelen, een basischeck energiemanagement en een implementatieplan voor de geïdentificeerde maatregelen. De rapportage moet de kosteneffectieve besparingsmaatregelen gespecificeerd opleveren.

Organisaties met een ISO 50001-certificering of een gelijkwaardig erkend energiemanagementsysteem zijn vrijgesteld van de basischeck energiemanagement; voor bepaalde onderdelen volstaat dan de certificeringsrapportage in plaats van het volledige onderzoeksrapport. Ook met een onderzoeksplicht blijft de informatieplicht van toepassing.

Drempels onderzoeksplicht voor grootverbruikers

Vaste onderdelen van het onderzoeksrapport

Toezicht en handhaving: wie controleert en wat als u niet rapporteert?

Gemeenten en omgevingsdiensten zijn verantwoordelijk voor toezicht en handhaving op de energiebesparings- en informatieplicht. Voor complexe bedrijven (afdeling 3.3 van het Besluit activiteiten leefomgeving) ligt het bevoegd gezag bij de provincie. Gemeenten en provincie zijn als bevoegd gezag verantwoordelijk voor vergunningverlening, toezicht en handhaving; zij beleggen die taken vaak bij een omgevingsdienst, die ook adviesverzoeken, meldingen en klachten behandelt.

Ontbreekt uw rapportage, dan schrijft de omgevingsdienst u aan. Regio's kunnen eigen doelstellingen vastleggen: in de Uitvoerings- en handhavingsstrategie Milieu Drenthe 2026-2029 staat dat alle bedrijven en instellingen met een groot of zeer groot energieverbruik in 2029 aan de informatieplicht voldoen.

Bij een controle vraagt men om een dossier waaruit blijkt welke maatregelen zijn uitgevoerd, dat ze goed zijn toegepast en dat ze worden beheerd en onderhouden, plus de onderbouwing waarom een maatregel niet van toepassing was.

Subsidies en financiering: aanknopingspunten in de geraadpleegde bronnen

Minder.nl behandelt subsidies in samenhang met de energiebesparingsplicht. RVO beheert het eLoket en de EML-informatiebank.