
Arbeidsmarkt
UWV en CBS als arbeidsmarktmonitor: cijfers lezen en toepassen
CBS en UWV publiceren maandelijks samen een persbericht over de werkloze beroepsbevolking en de WW-uitkeringen. Ze meten echter niet hetzelfde.
CBS en UWV: één arbeidsmarkt, twee cijferbronnen
CBS en UWV publiceren maandelijks samen een persbericht over de werkloze beroepsbevolking en de WW-uitkeringen. Ze meten echter niet hetzelfde. Het CBS volgt de richtlijnen van de International Labour Organization (ILO) en gebruikt de Enquête Beroepsbevolking, een steekproef van bijna 20 duizend mensen in Nederland per maand. UWV registreert lopende WW-uitkeringen en stelt dat die cijfers niet een-op-een vergelijkbaar zijn met de beroepsbevolkingsindicatoren.
Dat niveauverschil is zichtbaar in de maandcijfers. In juli 2026 telde het CBS 404 duizend werklozen; UWV registreerde eind die maand 200 duizend lopende WW-uitkeringen. In oktober 2025 waren er 411 duizend werklozen — 4 procent van de beroepsbevolking van 15-75 jaar — en ruim 195 duizend WW-uitkeringen. Het gat is deels structureel: de WW registreert alleen ontslagwerkloosheid, niet alle werklozen.
Voor beleidsanalyse leveren de twee bronnen verschillende informatie. ILO-indicatoren beschrijven wereldwijd de conjuncturele ontwikkeling van de arbeidsmarkt; maandcijfers zijn daarbij essentieel. De UWV-reeks voegt uitvoeringsinformatie toe: volume aan lopende uitkeringen, instroom en beëindiging per maand, en uitsplitsing naar sector.
Werkloosheid (CBS) vs. WW-uitkeringen (UWV): maandcijfers juli 2026
- 404Werkloze beroepsbevolking (CBS)
- 200Lopende WW-uitkeringen (UWV)
Wie telt mee? Werkloos, werkzaam en buiten de beroepsbevolking
Volgens de ILO-definitie bestaat de werkloze beroepsbevolking uit mensen van 15-74 jaar zonder betaald werk die actief naar werk zoeken en daarvoor beschikbaar zijn. De werkzame beroepsbevolking omvat mensen in dezelfde leeftijdscategorie met betaald werk. Wie geen betaald werk heeft én niet recent heeft gezocht of niet direct beschikbaar is, valt buiten de beroepsbevolking.
In oktober 2025 ging het om 3,2 miljoen mensen, vooral gepensioneerden en mensen die door ziekte of arbeidsongeschiktheid niet kunnen werken. Semi-werklozen — mensen die wel hebben gezocht maar niet direct beschikbaar zijn, of omgekeerd — horen evenmin bij de gewone beroepsbevolking.
Naast de ILO-reeks en de WW-administratie bestaat een derde registratie: het bestand Geregistreerde werkzoekenden UWV (Gwubus). Dat bevat 15-75-jarigen die bij UWV als werkzoekend staan, met een WW-, bijstands-, Wajong-, WGA- of WAO-uitkering, met dienstverlening van UWV of gemeenten, of met een actief cv op werk.nl. De bestanden bestrijken 2018-2025.
Maandcijfers lezen zonder ruis: seizoencorrectie, marge en driemaandsgemiddelde
Voor de kortetermijnontwikkeling gebruikt het CBS seizoengecorrigeerde cijfers; die verrekenen veranderingen die zich jaarlijks herhalen. Voor jaar-op-jaarmutaties gebruikt het CBS juist niet-gecorrigeerde cijfers.
Het standaardpatroon: in de eerste maanden stijgt het aantal werklozen doorgaans, bijvoorbeeld door aflopende contracten of slechte weersomstandigheden. Ook in juli stijgt de werkloosheid, waarna die in augustus weer daalt, vooral bij jongeren. Dat patroon is niet elk jaar gelijk; afwijkingen blijven zichtbaar in de cijfers.
Omdat de Enquête Beroepsbevolking een steekproef is, hebben de uitkomsten een onnauwkeurigheidsmarge. Voor de ontwikkeling van de werkloosheid is een langere periode daarom beter; het persbericht vermeldt de gemiddelde maandmutatie over drie maanden.
In juli 2026 nam het aantal werklozen over die drie maanden met gemiddeld 2 duizend per maand toe; het aantal mensen met betaald werk nam met gemiddeld 11 duizend per maand af. Zulke mutaties zijn klein genoeg dat één losse maand weinig onderscheidend vermogen heeft.
Let bij langere reeksen op de methodebreuk. Door een nieuwe EU-verordening heeft het CBS zijn meting van de beroepsbevolking aangepast; vanaf januari 2022 publiceert het CBS volgens de nieuwe meetmethode.
Die methode brengt meer werklozen én meer werkenden in beeld, en vergroot het verschil tussen het aantal werklozen en het aantal WW-uitkeringen. In december 2021 was het werkloosheidspercentage volgens de nieuwe systematiek 3,8; volgens de oude methode 2,8.
Om de ontwikkeling over een lange reeks zonder onderbreking weer te geven, zijn de cijfers vanaf 2003 herberekend. Gebruik bij historische vergelijking de herberekende reeks, niet de oude en nieuwe methode door elkaar.
Verder kijken dan de werkloze beroepsbevolking: onbenut arbeidspotentieel
In een krappe markt zijn er weinig werklozen. Eurostat en het CBS gebruiken daarom het ruimere begrip onbenut arbeidspotentieel.
Dat bestaat uit drie groepen. De eerste zijn werklozen: zonder betaald werk, recent gezocht en direct beschikbaar. De tweede zijn semi-werklozen: zonder betaald werk die recent hebben gezocht maar niet direct beschikbaar zijn, of niet recent hebben gezocht maar wel direct beschikbaar zijn. De derde zijn onderbenutte deeltijdwerkers: mensen met betaald werk in deeltijd die meer uren willen werken en daarvoor direct beschikbaar zijn.
Om internationaal te vergelijken deelt Eurostat het onbenut arbeidspotentieel door het totaal van alle werkenden, werklozen en semi-werklozen: de uitgebreide beroepsbevolking. De gewone beroepsbevolking omvat alleen werkenden en werklozen; semi-werklozen tellen daarin niet mee.
In het vierde kwartaal van 2021 was het Nederlandse aandeel onbenut arbeidspotentieel in de uitgebreide beroepsbevolking 11,9 procent, net onder het EU-gemiddelde van 12,7 procent en goed voor de 19e plaats van de 31 Europese landen. Volgens de gebruikte definitie stond Nederland met 3,6 procent juist gunstig voor werkloosheid. Dat contrast laat zien dat het werkloosheidscijfer slechts een deel van de onbenutte arbeidsruimte meet.
Het CBS berekent de spanning op de arbeidsmarkt door het aantal openstaande vacatures te delen door het aantal werklozen. In het vierde kwartaal van 2021 kwam dat voor Nederland net boven de 1 uit: er waren meer openstaande vacatures dan werklozen.
Van de 18 landen met bekende gegevens stond Nederland op nummer 3. Het krapst was Tsjechië, met bijna twee keer zoveel vacatures als werklozen, gevolgd door Duitsland met 1,25. Alleen in Tsjechië, Duitsland en Nederland waren er meer vacatures dan werklozen; in de overige 15 landen waren er meer werklozen dan vacatures.
Waarom het aantal WW’ers en werklozen uit elkaar loopt
Het verschil tussen beide reeksen is deels structureel. In 2024 stonden gemiddeld 372 duizend mensen als werkloos in de ILO-beroepsbevolking; slechts 60 duizend van hen hadden een WW-uitkering.
De WW meet alleen ontslagwerkloosheid. Bijzondere uitkeringen wegens tijdelijke werktijdverkorting, meteorologische omstandigheden of faillissement blijven buiten beschouwing, en private WW uit cao-afspraken telt niet mee. Een werkloze zonder opgebouwd WW-recht staat dus in de CBS-reeks en niet in de UWV-cijfers.
Ook de duur van de uitkering beïnvloedt het WW-volume, los van de werkloosheid. Sinds 2016 is de maximale WW-duur geleidelijk teruggebracht van 38 maanden naar 24 maanden; het nieuwe regeerakkoord stelt voor die vanaf 2028 te verkorten tot 12 maanden. Iemand moet dan 24 jaar hebben gewerkt voor recht op 12 maanden WW.
In 2024 liep 1 op de 5 WW-uitkeringen twaalf maanden of langer. Hoe langer de maximale duur, hoe meer uitkeringen er op enig moment lopen bij gelijkblijvende instroom.
De maandcijfers worden gedreven door stromen. De werkloosheid kan dalen doordat werklozen een baan vinden of stoppen met zoeken en de arbeidsmarkt — en dus de beroepsbevolking — verlaten. Ze kan stijgen doordat werkenden hun baan verliezen of doordat mensen die zich eerder niet aanboden nu werk zoeken en niet meteen werk vinden.
In oktober 2025 waren er 237 duizend mensen die drie maanden eerder nog werkloos waren; het totaal aantal mensen dat werkloos werd, bedroeg 259 duizend. In september waren die overeenkomstige stromen 236 duizend en 260 duizend.
In oktober kwamen er 30.600 nieuwe WW-uitkeringen bij en werden 22.700 uitkeringen beëindigd, een saldo van 8.000. Daarmee kwam UWV op ruim 195.000 lopende uitkeringen — 16.400 meer dan een jaar eerder (+9,1 procent).
Een klein netto WW-saldo gaat dus samen met grote bruto stromen. Sectoraal liepen de cijfers uiteen. In alle sectoren kwamen er WW-uitkeringen bij, behalve bij de uitzendbedrijven (-1,4 procent). De sterkste procentuele stijging zat bij de overige industrie (+24,6 procent), de overheid (+23,2 procent) en de landbouw, groenvoorziening en visserij (+20,6 procent).
Stijging van WW-uitkeringen per sector (oktober 2025)
- Overige industrie24.6
- Overheid23.2
- Landbouw, groenvoorziening en visserij20.6
- Uitzendbedrijven1.4
Van cijfer naar duiding: toepassen in analyse en beleid
Begin bij de definitie en de periode, niet bij het getal. Ga na of het cijfer ILO-werkloosheid betreft — 15-74 jaar, zonder betaald werk, recent gezocht en direct beschikbaar — of lopende WW-uitkeringen (15 jaar tot AOW-leeftijd). Bepaal ook of het om een maand-, driemaands- of jaargemiddelde gaat en of het seizoengecorrigeerd is.
Vergelijk daarna de twee bronnen in dezelfde maand, zoals in de tabel Werkloosheid en WW-uitkeringen. Het niveauverschil en de ontwikkeling daarvan zijn zelf informatie: in januari 2020 stonden 390 duizend werklozen tegenover 241 duizend WW-uitkeringen; in juli 2020 waren dat 532 duizend tegenover 301 duizend.
Gebruik langere reeksen en let op breuken. Voor de periode vóór 2022 zijn de cijfers vanaf 2003 herberekend, zodat een historische vergelijking niet op een methodewijziging stukloopt.
Combineer de werkloosheids- of WW-reeks met indicatoren voor het bredere aanbod: de vacaturespanning (openstaande vacatures gedeeld door het aantal werklozen) en het onbenut arbeidspotentieel met zijn drie groepen. Voeg samenstellingsinformatie toe om te bepalen waar de beweging zit.
In 2025 hadden gemiddeld 87 duizend mannen en 79 duizend vrouwen een WW-uitkering; 52 procent van de WW'ers was 45 jaar of ouder. Het jaargemiddelde kwam op 167 duizend WW'ers, 15 duizend meer dan in 2024. De laagste stand was in 2023, de hoogste in 2014 met gemiddeld bijna 400 duizend.
Trek geen conclusie uit één maandcijfer. De seizoengecorrigeerde reeks over 2026 laat dat zien: 415 duizend werklozen in januari, 399 duizend in mei, 393 duizend in juni en 404 duizend in juli. Het aantal WW-uitkeringen was in januari 206 duizend, in mei 199 duizend, in juni 197 duizend en in juli 200 duizend. Zulke bewegingen vallen binnen de onnauwkeurigheidsmarge van de Enquête Beroepsbevolking en binnen de normale ruis van in- en uitstroom in de uitkeringsadministratie.

